حق سر قفلی از مواردی است که دانستن درباره آن تقریبا برای همه شهروندان لازم است. گاهی اوقات عدم اطلاع از قوانین و نداشتن اطلاعات حقوقی باعث تضییع حقوق کسی می شود که به قوانین آگاه نیست. از این رو مطالعه قوانین به طور کلی در زندگی برای افراد با منافعی همراه خواهد بود. در این جا به برخی از کلیاتی که باید در باره حق سرقفلی بدانیم اشاره می شود:

1ــ حق سرقفلی از سوی مستاجر به مالك پرداخت می شود؛ البته نه به مستأجــر اول؛ از این رو شهرت تجاری و رونق كسب و اعتبار صنفی كه ناشی از عمل مستأجر است در تعیین میزان سر قفلی تأثیری ندارد.

2 ــ حق سرقفلی ضمن عقد اجاره یا خارج از آن فقط تا زمـــــــان تخلیــــه عین مستأجره در حق مالك تحقق پیدا می كند.

3 ــ در زمان تخلیه عین مستأجره حق سر قفلی می بایست به قیمت عادلانه روزبه مستاجرمسترد گردد؛ حتا اگر مستأجر هیچ گونه فعالیت كسبی نداشته باشد.

توضیح: اینكه استرداد سر قفلی به قیمت عادلانه روز باشد و یا مبلغ اولیه پرداختی در زمان انعقاد عقد اجاره ، تابع توافق طرفین ( موجر و مستأجر ) و یا شروط ضمن عقد است .

4 – نقل و انتقال حق سر قفلی ضمن منافع مورد اجاره به صورت عادی و رسمی امكان پذیر است .

5 – شرط تحقق و تكوین حق سرقفلی منوط به قرارداد اجاره نخواهد بود.یعنی مالك پیش از رابطه استیجاری، واجد حق سرقفلی است و از این نظر می تواند این حق را به دیگری واگذار كند.

6 – حق سرقفلی ذاتاً قابل اعراض و اسقاط است.

7 – درتعیین میزان حق سر قفلی هیچ عاملی غیر ازخواست مالك دخالتی ندارد؛ لذا مالک است كه مبلغ سر قفلی را تعیین و اعلام می کند . طرف مقابل مستأجر می تواند بپذیرد و یا پیشنهاد را رد كند.

8 – حق سر قفلی مربوط به محل معین است.

9 – حق سرقفلی در تفریط از بین نمی رود .

10 – مشروعیت حق سر قفلی ناشی از احكام اوّلی است .

11 – وفق قانون روابط موجر و مستأجر مصوب 1356 حق سر قفلی برای مستأجر شناخته نشده و آنچه درآن قانون تأیید می شود ، حق كسب و پیشه است.

12 – در قانون روابط موجر و مستأجر مصوب 1376 انتقال سر قفلی از مالك به مستأجر و از مستأجر به مستأجر پیش بینی شده است.

احكام راجع به حق سر قفلی

1 – هرگاه مالك، ملك تجاری خود را به اجاره واگذار نماید ، می تواند مبلغی را تحت عنوان سر قفلی از مستأجر دریافت كند .

2 – سر قفلی را مالك ( موجر ) می تواند نگیرد و اگر چنین كرد و ملك خود را اجاره داد نمی تواند بعداً از مستأجر چیزی بابت سرقفلی مطالبه كند و به عبارت دیگر این حق ذاتاً قابل اسقاط است.

3 – مستأجر هم می تواند در مدت اجاره برای واگذاری حق خود مبلغی را از موجر یا مستأجر دیگر به عنوان سر قفلی دریافت كند . مگر آن كه در ضمن عقد اجاره حق انتقال به غیر از وی سلب شده باشد.

4 – چنانچه مالك سر قفلی نگرفته باشد و مستأجر با دریافت سرقفلی ملك را به دیگری واگذار نماید . پس از پایان مدت اجاره ، مستأجر اخیر حق مطالبه سرقفلی از مالك را ندارد.

5 – در صورتی كه مؤجر به طریق صحیح شرعی سرقفلی را به مستأجر منتقل نمایدهنگام تخلیه، مستأجر حق مطالبه سر قفلی به قیمت عادلانه روز را دارد .سرقفلی ناظر به ملك تجاری است. بنابراین اگر شخصی ملك غیر تجاری را به اجاره بدهد نمی تواند سر قفلی دریافت كند.
توجه
در قوانین روابط موجر و مستأجر مصوب سالهای 1339 و 1356 ذكری از سرقفلی نشده است. قانونگذار در قانون مصوب 1376 حق سرقفلی را به رسمیت شناخته است.

6 – در صورتی كه مستأجر بدون اجازه دادگاه یا موافقت مؤجر، در مواردی كه حق انتقال به غیر را ندارد. منافع را به دیگری منتقل كند، در این صورت مستأجر یا متصرف در برابر تخلیه، استحقاق دریافت نصف سر قفلی را دارد.

منبع : سایت ملکی دلتا